PGS.TS Võ Văn Sen, Bí thư Đảng ủy, Hiệu trưởng Trường ĐH KHXH&NV, ĐHQG-HCM trả lời phỏng vấn


48 năm trước, tại Bangkok, ngày 8/8/1967, Hiệp hội các quốc gia Đông Nam Á (ASEAN) đã tuyên bố ra thành lập, mở ra một giai đoạn hợp tác mới của các nước Đông Nam Á, là tiền đề quan trọng cho tiến trình xây dựng cộng đồng ASEAN ngày hôm nay. Nhân thời điểm ASEAN đang “tăng tốc” để thành lập Cộng đồng, PGS.TS Võ Văn Sen – Bí thư Đảng ủy, Hiệu trưởng Trường ĐH KHXH&NV – ĐHQG-HCM đã có cuộc trao đổi với Cổng Thông tin điện tử Trường về những chuẩn bị của Nhà trường trước xu thế của khu vực.
*Năm 2015 là một dấu mốc lịch sử của ASEAN khi việc hình thành cộng đồng sẽ trở thành hiện thực vào ngày 31/12. Cộng đồng ASEAN thành lập với ba trụ cột: An ninh chính trị (ASC), Kinh tế (AEC) và Văn hóa – Xã hội (ASCC) mà trước hết là sự chuyển động của cộng đồng kinh tế sẽ mang lại cho chúng ta những thời cơ như thế nào, thưa PGS.TS? 
PGS.TS Võ Văn Sen: Việc trở thành Cộng đồng ASEAN sẽ là nền tảng để các nước Đông Nam Á tăng cường tình đoàn kết và hội nhập quốc tế sâu rộng. Trong ba trụ cột của cộng đồng ASEAN, trụ cột về kinh tế (AEC) là trụ cột có lộ trình rất rõ, đặc biệt là vào cuối năm 2015 nên hiện tại, ta thấy có sự sôi nổi về AEC. Đi đến cộng đồng chung, mà nổi bật trong lĩnh vực kinh tế là xu hướng của thế giới. Xu hướng toàn cầu hóa dẫn đến tất yếu là khu vực hóa. Mỗi quốc gia nếu đứng riêng lẻ sẽ ngày càng thất thế nên các nước phải hợp lại với nhau thành những khu vực, những cộng đồng kinh tế để nâng cao sức cạnh tranh, thu hút đầu tư, mang lại hiệu quả cho nền kinh tế chung của khu vực và lợi thế cho chính quốc gia của mình. Đó là quy luật mang tính khách quan: toàn cầu hóa song song với khu vực hóa. Tưởng là mâu thuẫn nhưng càng toàn cầu hóa thì càng khu vực hóa. Trên thế giới đã xuất hiên rất nhiều khu vực kinh tế như EU, NAFTA,…Một mình từng nước châu Âu riêng lẻ không thể cạnh tranh với Mỹ, Nhật Bản nên phải hình thành cộng đồng chung, một mình Mỹ cũng không thể cạnh tranh với châu Âu nên phải liên kết với các nước lân cận như Canada, Mexico. Vì vậy, các nước ASEAN phải tiến đến cộng đồng kinh tế chung thì mới thu hút được đầu tư nước ngoài, tăng năng suất lao động, sức cạnh tranh hàng hóa trên thị trường quốc tế, mang lại hiệu quả cho nền kinh tế. Cộng đồng kinh tế nói chung hay cộng đồng ASEAN không phải là một quốc gia, siêu quốc gia mà là sự liên kết, khối liên kết với nhau. Phải hiểu sâu để thấy vai trò, quy luật kinh tế khách quan buộc phải hình thành nên cộng đồng ASEAN trong đó có cộng đồng kinh tế.
Theo lộ trình đến năm 2015 sẽ hình thành một thị trường ASEAN chung không chỉ thống nhất mà là duy nhất. Tức là cả ASEAN có hệ thống cơ sở sản xuất thống nhất, nhà máy có thể đặt ở 2-3 nước không trở ngại gì. Điều quan trọng là có sự tự do lưu thông về hàng hóa, dịch vụ, vốn, lao động có tay nghề,…không bị rào cản thuế quan hay luật pháp. Thị trường lao động cũng có nhiều chuyển biến. Ví dụ như sinh viên tốt nghiệp đại học ở Chulalongkorn có thể đến TP.HCM xin việc. Chỉ cần có passport là bạn có thể bay qua Thái Lan chữa bệnh hoặc làm việc ở một công ty, rồi thì qua Lào, qua Malaysia làm ở các chi nhánh, đầu tư kinh doanh, mở xí nghiệp,…Như vậy có sự lưu thông tự do về lao động, về vốn, tạo ra sự phát triển đồng đều của các quốc gia.
Chỉ còn vài tháng nữa thôi là ASEAN sẽ đi đến điều đó, đặc biệt trên 12 lĩnh vực ưu tiên: nông sản, ô tô, điện tử, nghề cá, sản phẩm cao su, dệt may, giày dép, sản phẩm gỗ, vận tải hàng không, thương mại điện tử, dịch vụ chăm sóc sức khỏe, du lịch,… Đòi hỏi sự chuẩn bị cũng như trong tiềm năng, thế mạnh của Nhà trường với đặc điểm cơ cấu ngành nghề đào tạo và quá trình lịch sử, phải biết khai thác để đóng góp to lớn cho sự nghiệp này.
* Với đặc thù là trường đào tạo các ngành về khu vực học (Hàn Quốc học, Nhật Bản học, Thái Lan học, Indonesia học,…) trong những năm qua, trường ĐH KHXH&NV – ĐHQG-HCM đã góp phần như thế nào với việc xây dựng cộng đồng ASEAN?
PGS.TS Võ Văn Sen: Nói đến thế mạnh của Trường ĐH KHXH&NV – ĐHQG-HCM chính là nói đến vai trò đào tạo, nghiên cứu và tiềm năng phục vụ hàng đầu về các ngành khoa học xã hội của Việt Nam. Chính vì vậy, từ trước đến nay và trở về sau sẽ luôn là một cơ hội và trách nhiệm to lớn. Trong lĩnh vực khoa học xã hội, Trường không chỉ có các ngành đặc sắc, nổi bật về khu vực học như: Nhật Bản học, Hàn Quốc học, Đông Nam Á học,…mà còn khác với Trường ĐH KHXH&NV – ĐHQG Hà Nội khi có thêm các ngành ngoại ngữ. Do vậy, đối với việc hình thành cộng đồng ASEAN nói chung và AEC, các ngành học này có vai trò hết sức to lớn. Thực tế sinh viên Trường tốt nghiệp thời gian qua ở các ngành ngoại ngữ và khu vực học, tiêu biểu nhất là Ngôn ngữ Anh, Nhật Bản học, Hàn Quốc học không chỉ làm việc cho thị trường lao động Việt Nam, cho các công ty Việt Nam, công ty nước ngoài tại Việt Nam mà thực chất còn đang làm việc ở rất nhiều nước Đông Nam Á. Nhiều sinh viên ra trường thực tế đã làm việc tại những công ty Nhật Bản, Hàn Quốc ở Indonesia, Thái Lan, và các quốc gia khác trong khu vực, chứ không phải đợi đến lúc Cộng đồng kinh tế ASEAN thành lập thì mới chuyển động.
Các chương trình đào tạo của Trường hiện nay cũng tham gia tích cực cạnh tranh trong khu vực, góp phần vào với việc xây dựng cộng đồng ASEAN như các chương trình về khu vực học: Nhật Bản học, Hàn Quốc học, Đông Nam Á học (Thái Lan, Indonesia,…)…Vì vậy, Trường là nơi thu hút sinh viên các nước Đông Nam Á đến học các ngành này, nhất là khi Cộng đồng ASEAN được thành lập, thị trường được mở rộng. Trong khu vực, Trường lợi thế có khoa Hàn Quốc học, Nhật Bản học, trong khi ở các nước khác thì những ngành này chỉ là một bộ môn hoặc môn học trong các ngành Ngoại Ngữ. Và nếu có thì chương trình đào tạo chủ yếu ở khía cạnh ngôn ngữ, chưa để cập nhiều về góc độ khu vực học. Tới đây, khi hình thành thị trường tự do hàng hóa, dịch vụ trong đó có dịch vụ giáo dục thì sức cạnh tranh của các ngành học không phải chỉ có sinh viên ta ra nước ngoài học mà sinh viên nước ngoài cũng đến với chúng ta. Vì vậy, khoa Việt Nam học cũng chính là một lợi nữa của Trường để thu hút sinh viên nước ngoài đến học. Hiện tại, dù cộng đồng ASEAN chưa chính thức thành lập nhưng Việt Nam học đã là một ngành học có sinh viên từ 73 quốc tịch khác nhau, điểm rất độc đáo và tiềm năng hết sức to lớn của nhà trường. Nhiều sinh viên Hàn Quốc, Nhật Bản,Thổ Nhĩ Kỳ đã chọn Trường để học tiếng Anh, thay vì học trong nước hay một quốc gia nào khác. Sinh viên Hàn Quốc cũng đến Trường để học chương trình 2+2, chương trình bằng đôi, không chỉ học tiếng Việt mà còn học tiếng Anh. Đó là những điều đáng tự hào.
Các hoạt động giao lưu quốc tế của Nhà trường cũng đóng góp vào việc xây dựng cộng đồng ASEAN. Trường luôn là đơn vị thực hiện nhiều hoạt động giao lưu sinh viên với các nước Đông Nam Á như: Thái Lan, Indonesia, Malaysia, Campuchia, Lào,….Các chương trình giao lưu rất đa dạng, từ trao đổi sinh viên ngắn hạn, dài hạn đến những hội thảo, diễn đàn và các chương trình giao lưu văn hóa, học thuật. Ngoài ra, Trường còn là nơi tổ chức các ngày hội văn hóa các nước thu hút các đoàn sinh viên các nước Đông Nam Á đến tham dự, giao lưu.
*Với những thời cơ có được khi cộng đồng kinh tế ASEAN (AEC) hình thành, nhà trường đã chuẩn bị gì cho sự hội nhập này, nhất là về chương trình đào tạo và quản trị đại học trong bối cảnh có sự cạnh tranh gay gắt?
PGS.TS Võ Văn Sen: Đóng góp vào việc xây dựng nguồn nhân lực chất lượng cao, có tay nghề của cả Đông Nam Á chính là sự chuẩn bị của Nhà trường cho Cộng đồng ASEAN 2015. Trước hết là mang tầm chiến lược ở một số ngành đào tạo: phát triển mạnh mẽ khoa Việt Nam học, chuyển Hàn Quốc học và Nhật Bản học từ bộ môn thành khoa. Tại sao nói chuẩn bị cho cộng đồng ASEAN lại gắn với phát triển ngành Nhật Bản học, Hàn Quốc học? Thực tế cho thấy, vai trò không chỉ của Mỹ mà còn của Nhật Bản và các nước Đông Bắc Á đối với ASEAN là một liên kết kinh tế chiến lược. Hàn Quốc, Nhật Bản đầu tư vào Đông Nam Á rất nhiều, đặc biệt là Thái Lan, Indonesia. Chuẩn bị 2 ngành này thật mạnh cũng chính là chuẩn bị cho sự cạnh tranh của Cộng đồng ASEAN. Không chỉ vậy, chúng ta cũng là đón đầu thời cơ của cộng động kinh tế và cộng đồng văn hóa để phát triển ngày càng mạnh hơn các ngành Đông Nam Á học. Mới đây Trường đã thành lập Trung tâm Thái Lan, sẽ bổ sung lực lượng cho bộ môn Thái Lan học. Nói như vậy không có nghĩa các ngành khác đứng bên rìa của hội nhập khu vực. Ngành lịch sử chúng ta, trong đó Lịch sử Việt Nam sẽ đóng góp hữu hiệu vào sự hiểu biết của các nước về Việt Nam, ngành lịch sử Thế giới càng có dịp nghiên cứu sâu hơn về các nước Đông Nam Á và giao lưu mạnh mẽ để tăng cường sự hiểu biết lẫn nhau về cả văn hóa, văn học, nghệ thuật. Những ngành khác trong lĩnh vực khoa học xã hội cũng phải chuyển động nhiều góp phần cho sự hiểu biết lẫn nhau và cho lộ trình xây dựng cộng đồng văn hóa xã hội.
Sự chuẩn bị đang có và có thể nói là ráo riết nhất chính là sự chuẩn hóa đội ngũ. Gần như 100% giảng viên ở Trường đã đạt trình độ thạc sĩ trở lên, trên 35% là tiến sĩ. Quan trọng nhất là mỗi năm có 50% giảng viên được cử đi học và giao lưu quốc tế, có ngắn hạn và dài hạn. Điều này tạo cơ hội để tiếp cận tiêu chuẩn quốc tế rất lớn. Đội ngũ cán bộ quản lý, các trưởng khoa phần lớn đều được nâng cao chuyên môn, nâng cao trình độ ngoại ngữ, có 2/3 số cán bộ được học tập dài hạn, ngắn hạn ở nước ngoài, tham gia tiếp cận với các dự án, chương trình quốc tế. Trường cũng đặc biệt quan tâm công tác tin học hóa như xây dựng cổng thông tin điện tử, đầu tư các phần mềm cho các khâu quản lý trong quản trị đại học.
*Bên cạnh những cơ hội trong bối cảnh của Cộng đồng ASEAN, đâu sẽ là những thách thức đặt ra cho Nhà trường?
PGS.TS Võ Văn Sen: Có nhiều thách thức, nhưng trên hết chính là nguồn tài chính khi cơ chế chúng ta vẫn chưa có những cải cách rõ rệt. Cơ chế tự chủ tài chính chưa được triển khai rộng, mức học phí bị khống chế bởi trần học phí. Một thị trường chung không rào cản, điều quan trọng là giá cả cần phải ngang nhau, học phí Thái Lan bao nhiêu thì học phí Việt Nam cũng như vậy. Do đó mức học phí cũng cần phải chuyển biến. Hi vọng tới đây trong hội nhập cộng đồng ASEAN, nước ta sẽ có những cải cách nhất định về cơ chế này. Hiện nay ta cũng nỗ lực giải bài toán bằng hệ đào tạo chất lượng cao, học phí tương ứng tại khoa Báo chí & Truyền thông và Quan hệ quốc tế. Đó là thí điểm và cũng là mô hình để nâng cao học phí đi liền với nâng cao chất lượng, là bài diễn tập để áp dụng toàn trường. Thật ra học phí cao của chúng ta cũng chỉ xấp xỉ mức học phí trung bình của Đông Nam Á. Áp dụng hệ đào tạo này cũng là việc bình thường khi đứng trong Cộng đồng ASEAN, có như vậy thì mới có nguồn lực cho các trường phát triển và cạnh tranh trong khu vực.
Ngoài ra, chúng ta phải cũng cần có sự chuẩn bị chu đáo cho lực lượng lao động Việt Nam ở nước ngoài về nước khi thị trường chung hình thành. Đây sẽ là nguồn lực giúp đất nước phát triển hết sức mạnh mẽ. Việc đánh giá, kiểm định chất lượng cũng cần được quan tâm. Trong hội nhập quốc tế, vấn đề đánh giá là toàn diện, đào tạo, giáo dục Đại học cần đối xử một cách khoa học. Qua đánh giá người ta sẽ biết sức khỏe của trường Đại học như thế nào. Vì vậy đổi mới hay phát triển nhà trường là đổi mới theo những chuẩn mực quốc tế, là đổi mới theo hướng phát triển toàn diện: về xây dựng đội ngũ; về xây dựng chương trình đào tạo đại học; đào tạo sau đại học, về công tác giao tiếp, phản hồi của sinh viên và của nhà tuyển dụng.
*Những năm qua, việc đánh giá chương trình đào tạo theo bộ tiêu chuẩn của Tổ chức mạng lưới đại học Đông Nam Á (AUN-QA) rất được Nhà trường chú trọng, trong đó, chương trình đào tạo của khoa Việt Nam học, Ngữ văn Anh đã được đánh giá và đạt kết quả tốt. Vậy nhà trường sẽ có kế hoạch gì cho việc kiểm định các ngành còn lại?
PGS.TS Võ Văn Sen: Về phương diện quá khứ, Trường đã có những ngành đạt chuẩn khu vực theo bộ tiêu chuẩn của Tổ chức mạng lưới đại học Đông Nam Á (AUN-QA) như ngành Ngữ văn Anh, Việt Nam học. Và tới đây sẽ công nhận ngành Quan hệ quốc tế và tiếp sau là Báo chí & Truyền thông. Đối với những ngành có thể tham gia đạt chuẩn AUN-QA, trường đang ráo riết chuẩn bị để đến 2020 ta có 9 ngành đạt chuẩn.
* Chuẩn bị cho xu thế hội nhập đang diễn ra, PGS.TS có nhắn nhủ điều gì đến toàn thể giảng viên, sinh viên và học viên Nhà trường để sẵn sàng là công dân ASEAN, công dân toàn cầu?
PGS.TS Võ Văn Sen: Nếu đã biết tới đây là cộng đồng ASEAN thì bây giờ chúng ta cần phải làm gì? Phải chuẩn bị gì? Quan trọng nhất là phải linh hoạt trọng đổi mới tư duy. Thế giới không ngừng thay đổi nên chúng ta phải nhìn về tương lai thì mới không mắc sai lầm. Nhìn về quá khứ thì hãy để các nhà sử học còn thế hệ chúng ta phải nhìn về tương lai. Ngay các nhà sử học cũng phải biết nhìn về tương lai để nghiên cứu về quá khứ. Nhìn về tương lai để thấy trước những gì xảy ra là đỉnh cao của tài năng, của lãnh đạo, quản lý. Nhìn về tương lai để thấy những điều bảo thủ, giáo điều sẽ không còn chỗ đứng. Ta nhìn về tương lai sẽ có một thế hệ trẻ mới, đáp ứng những yêu cầu đặt ra cho xã hội. Vì vậy, tôi mong mỏi đội ngũ giảng viên, sinh viên, thế hệ trẻ Nhà trường luôn có tinh thần linh hoạt và đổi mới. Việt Nam là một dân tộc có tiềm năng, tiềm lực rất lớn, chắc chắn ta sẽ hội nhập quốc tế rất thành công, sẽ vươn lên thành cường quốc không chỉ ở Đông Nam Á mà còn trên thế giới. Riêng các bạn sinh viên, những thế hệ trẻ, hãy nhìn về tương lai mà hành động. Đó là lời chúc và cũng là khẩu hiệu.
Xin cám ơn PGS.TS Võ Văn Sen!

Theo Cổng thông tin điện tử trường ĐH KHXH&NV, ĐHQG-HCM