Đúng vào dịp kỷ niệm 65 năm Ngày Bác Hồ ra lời kêu gọi Thi đua ái quốc (11/6/1948 – 11/6/2013), tuổi trẻ thành phố mang tên Bác sôi nổi ra quân thực hiện các chiến dịch tình nguyện hè năm 2013, kỷ niệm 20 năm các chiến dịch tình nguyện hè ra đời và phát triển (1994 – 2013). Nhìn lại 20 năm qua kể từ chiến dịch Ánh sáng văn hóa hè năm 1994, tuổi trẻ thành phố tự hào về một giai đoạn mà sức trẻ, sự sáng tạo đã được phát huy cao độ, các tầng lớp thanh niên đều được quy tụ, đoàn kết để thực hiện mục tiêu cao cả: xây dựng TP. Hồ Chí Minh văn minh, hiện đại, góp phần tích cực vào quá trình xây dựng và phát triển đất nước. Trong 20 năm qua, hoạt động tình nguyện đã là thành dòng chảy chủ đạo trong phong trào thi đua yêu nước của tuổi trẻ thành phố, đồng thời khắc họa rõ nét chân dung một lớp trẻ giàu nhiệt huyết sáng tạo và hoài bão cống hiến.
Bối cảnh ra đời của phong trào thanh niên tình nguyện
Thực tiễn đấu tranh cách mạng, xây dựng và bảo vệ Tổ quốc cho thấy trong bất cứ hoàn cảnh nào, thanh niên luôn là lực lượng xung kích cách mạng, với sức sáng tạo và sự năng động vốn có. Nhìn lại công tác Đoàn và phong trào thanh thiếu nhi thành phố từ năm 1975 đến nay, có thể thấy những phong trào đã ghi dấu ấn to lớn trong tiến trình xây dựng và phát triển thành phố. Đó là phong trào bài trừ văn hóa phẩm đồi trụy những ngày đầu giải phóng thành phố, sự ra đời của Lực lượng Thanh niên xung phong năm 1976 (lúc này trực thuộc Thành Đoàn) với phong trào lên rừng xuống biển, xây dựng quê hương mới. Trong những năm 1980, cùng với sự phát triển mạnh của Lực lượng Thanh niên xung phong ở vùng sâu, vùng xa, tại thành phố, các mô hình “Tổ máy thanh niên”, phong trào “Rèn tay nghề, thi thợ giỏi” ra đời và phát triển.
Tháng 6/1992, Đại hội Đoàn toàn quốc lần thứ VI đã đúc kết và nhân rộng phong trào “Thanh niên lập nghiệp” và phong trào “Tuổi trẻ giữ nước”, tiêu biểu cho ý chí và hoài bão của tuổi trẻ xung kích xây dựng và phát triển đất nước. Đây cũng là định hướng phát triển trong công tác Đoàn và phong trào thanh thiếu nhi thành phố trong những năm 1990, là giai đoạn ra đời nhiều mô hình mới như sự ra đời của Trung tâm Công tác xã hội Thanh niên thành phố và sự phát triển của hoạt động công tác xã hội, sự ra đời của Trung tâm Giới thiệu việc làm Thanh niên (nay là Trung tâm Hướng nghiệp, Dạy nghề và Giới thiệu việc làm Thanh niên) với phong trào trợ vốn, trợ nghề cho thanh niên mưu sinh, lập nghiệp; sự hình thành các quỹ học bổng cho học sinh, sinh viên khó khăn…
Từ năm 1975 cho đến những năm 1990, thành phố cùng cả nước phải vượt qua rất nhiều khó khăn để ổn định tình hình kinh tế – xã hội và thực hiện mục tiêu phát triển. Một trong những vấn đề bức xúc của thời kỳ đó là tỷ lệ mù chữ trong nhân dân nói chung, đặc biệt là thanh thiếu niên vẫn còn cao. Tại Chỉ thị số 10-CT/UB ngày 26/3/1992, Ủy ban Nhân dân thành phố đề ra mục tiêu phấn đấu đến năm 1995, thành phố cơ bản hoàn thành xóa mù chữ và phổ cập cấp 1 theo tiêu chuẩn quốc gia. Trong bối cảnh khó khăn chung, Đoàn TNCS Hồ Chí Minh Thành phố tiếp tục thể hiện vai trò xung kích, sáng tạo của mình trong việc tham gia thực hiện các nhiệm vụ quan trọng của thành phố, đồng thời tìm tòi phương thức mới để đổi mới và phát triển công tác Đoàn và phong trào thanh thiếu nhi.
Chính trong bối cảnh và yêu cầu đó, mô hình chiến dịch Ánh sáng văn hóa hè ra đời năm 1994 từ sáng kiến của Đoàn trường Đại học Sư phạm TP. Hồ Chí Minh. Sáng ngày 05/7/1994, 740 chiến sĩ là sinh viên thuộc 10 trường đại học,cao đẳng, trung học chuyên nghiệp trên địa bàn thành phố đã ra quân thực hiện chiến dịch Ánh sáng văn hóa hè năm 1994 tại 11 xã của huyện Bình Chánh, nơi có tỷ lệ mù chữ cao lúc bấy giờ. Trong gần ba tháng hè, các chiến sĩ đã tổ chức lớp và trực tiếp giảng dạy, xóa mù cho 483 người ở mức 1 và 504 người ở mức 2 (theo chuẩn xóa mù lúc đó). Trong những năm tiếp theo, chiến dịch phát triển nhanh, với sự tham dự của 2.110 chiến sĩ vào năm 1995 và 2.469 chiến sĩ vào năm 1996. Các con số tương ứng vào năm 2000 là hơn 13.000 chiến sĩ và năm 2005, năm đỉnh cao của phong trào, là 132.000 chiến sĩ. Từ địa bàn huyện Bình Chánh, chiến dịch được mở rộng ra các huyện ngoại Thành, đến cả huyện Đồng Phú (tỉnh Sông Bé cũ, nay là Bình Phước).
Chiến dịch Ánh sáng văn hóa hè được Thành Đoàn chọn nhân rộng trong toàn thành, mở đầu cho hoạt động tình nguyện tập trung thành chiến dịch qui mô lớn của thanh niên thành phố trong thời kỳ đổi mới, trở thành phong trào có sức sống lâu dài, hấp dẫn với thanh niên, tạo sự đồng tình, ủng hộ lớn của xã hội, đặt nền móng cho phong trào tình nguyện của thanh niên thành phố thời kỳ mới, nhanh chóng lan rộng và phát triển thành nhiều chiến dịch tình nguyện trong 20 năm qua.
Chiến dịch tình nguyện Mùa hè xanh (1997 – 2013): 

Không dừng lại ở công tác xóa mù chữ, các hoạt động tình nguyện từng bước được mở rộng, năm 1997, chiến dịch Ánh sáng văn hóa hè được mở rộng quy mô, địa bàn và lực lượng, đổi tên thành chiến dịch Mùa hè xanh. Với nội dung phong phú hơn, hình thức đa dạng hơn, chiến dịch Mùa hè xanh tham gia thực hiện các mục tiêu mang tính toàn diện, từ xây dựng cầu đường nông thôn đến hoạt động bảo vệ môi trường, từ tư vấn, chuyển giao khoa học kỹ thuật cho bà con nông thôn, vùng sâu, vùng xa đến mắc điện kế, xây dựng các điểm sáng văn hóa… Cùng với việc mở rộng nội dung với lực lượng đông hơn là việc mở rộng địa bàn đến các tỉnh đồng bằng Sông Cửu Long, Tây Nguyên, hai nước bạn Lào và Campuchia.
Chiến dịch tình nguyện Hoa phượng đỏ (1999 – 2013):

Chiến dịch Hoa phượng đỏ ra đời năm 1999, xuất phát từ nhu cầu của học sinh trung học phổ thông mong muốn có môi trường xã hội phù hợp để rèn luyện, cống hiến và trưởng thành. Năm 2000, chiến dịch Hoa phượng đỏ được nhập chung với chiến dịch Mùa hè xanh, đến năm 2007, chiến dịch Hoa phượng đỏ trở lại, thu hút gần 20.000 học sinh tham gia. Trong chiến dịch năm 2007, 4 đội hình chuyên được thành lập: tuyên truyền an toàn giao thông, tuyên truyền bảo vệ môi trường, giữ gìn trật tự đô thị, văn nghệ xung kích. Phương châm của chiến sĩ Hoa phượng đỏ là “Nhiệt tình sức trẻ – Hành quân an toàn – Hành động hiệu quả”.
Chiến dịch tình nguyện Kỳ nghỉ hồng (2002-2013):
Chiến dịch tình nguyện Kỳ nghỉ hồng ra đời năm 2002, với mục đích phát huy năng lực và thế mạnh chuyên môn của đoàn viên, thanh niên công nhân phục vụ cộng đồng. Qua 12 lần tổ chức, chiến dịch ngày càng được mở rộng cả về chiều rộng lẫn chiều sâu, mỗi năm huy động khoảng 30.000 chiến sĩ tham gia thực hiện các nội dung: tuyên truyền cho thanh niên công nhân và người dân về Luật Lao động, Luật Công đoàn, quy trình tham gia xây dựng, ký kết và đăng ký thỏa ước lao động tập thể, quy trình thiết lập các cuộc đối thoại tích cực giữa người sử dụng lao động, người lao động và các bên liên quan, thực hiện quy chế dân chủ ở doanh nghiệp; tổ chức sửa chữa, duy tu nhà tình nghĩa, nhà tình thương, nhà tình bạn; tổ chức chương trình “Đồng hành cùng thanh niên công nhân”, chương trình “Cùng bạn sử dụng điện an toàn, tiết kiệm”; chương trình “Trái tim hồng – xung kích tình nguyện vì sức khỏe cộng đồng”, chương trình “Học kỳ hồng” cho thiếu nhi là con công nhân,…
Chiến dịch tình nguyện Hành quân xanh (2006 – 2013):
Chiến dịch Hành quân xanh ra đời năm 2006, mỗi năm huy động khoảng 10.000 chiến sĩ là thanh niên lực lượng vũ trang tham gia các hoạt động chăm lo về đời sống vật chất và tinh thần cho thanh thiếu nhi và người dân có hoàn cảnh khó khăn; thực hiện các phần việc, công trình thanh niên nhằm xây dựng cảnh quan đô thị, đảm bảo vệ sinh môi trường, giữ gìn an ninh trật tự, an toàn xã hội trên địa bàn thành phố gắn với nhiệm vụ chuyên môn của các đơn vị lực lượng vũ trang; tổ chức các hoạt động tham gia đảm bảo trật tự, an toàn giao thông với chủ đề “Nâng cao trách nhiệm của người thực thi công vụ và ý thức tự giác của người tham gia giao thông”, xây dựng hình ảnh của người chiến sĩ Cảnh sát giao thông thành phố; tăng cường công tác tuyên truyền vận động người dân tích cực xây dựng văn hóa ứng xử khi tham gia giao thông; phát huy tính xung kích của người chiến sĩ trẻ trong việc tham gia các hoạt động tình nguyện cùng địa phương nơi trú đóng,…
Chương trình Tiếp sức mùa thi (1997 – 2013): 

Chương trình Tiếp sức mùa thi được tổ chức lần đầu tiên vào năm 1998, với tên gọi ban đầu là Hỗ trợ mùa thi, bao gồm các hoạt động hỗ trợ, hướng dẫn thí sinh và phụ huynh trong kỳ thi tuyển sinh đại học, cao đẳng. Chương trình hàng năm huy động khoảng 15.000 sinh viên tình nguyện, tập trung hỗ trợ thí sinh và phụ huynh về đường đi, chỗ trọ (giá rẻ, miễn phí), thủ tục dự thi; tặng vé xe buýt, bản đồ; phối hợp với Phòng Cảnh sát giao thông Đường bộ – Đường sắt Công an TP, ĐH Cảnh sát Nhân dân và Kênh VOV Giao thông để thành lập đội hình điều phối giao thông,…

Đề cương tuyên truyền 20 năm các chiến dịch tình nguyện hè của thanh niên TP. Hồ Chí Minh (1994 – 2013)